Depremi engellemek mümkün değildir, fakat güvenli yapılar, ev içi önlemler ve doğru davranışlar riskin azaltılmasına yardımcı olur. Bir afet çantası, sağlam olmayan bir binanın yerine geçmez. Öncelik, binanın deprem güvenliğinin yetkin mühendislerce değerlendirilmesi ve yapısal sorunların mevzuata uygun biçimde giderilmesidir. Ardından evdeki eşyaları sabitlemek, aile iletişim planı yapmak ve AFAD’ın önerdiği davranışları öğrenmek gerekir.
Depremden önce ilk kontrol: Bina güvenliği
Yapının yaşı veya dış görünümü tek başına depreme dayanıklı olduğunu göstermez. Deprem performansını ancak yetkin uzmanların mevzuata göre yapacağı inceleme değerlendirebilir. Kolon, kiriş ve taşıyıcı duvarlara izinsiz müdahale etmeyin. Binada gözle görülür ciddi yapısal hasar varsa yetkili kurumlarla iletişime geçin; bir internet listesiyle güvenli ilan etmeyin.
Evde sabitlenmesi gereken eşyalar
Dolap, kitaplık, televizyon, raf ve devrilebilecek ağır nesneler uygun bağlantılarla sabitlenmelidir. Yatakların yakınına ağır tablo, cam raf veya düşebilecek eşya yerleştirmeyin. Gaz ve elektrik tesisatındaki müdahaleleri yalnızca yetkili uzmanlara yaptırın. Acil çıkış yolunu büyük mobilyalarla kapatmayın.
Aile afet ve iletişim planı
Aile bireyleri evde, okulda ve işteyken ne yapacağını ayrı ayrı bilmelidir. Çocuklar, yaşlılar, engelli bireyler ve evcil hayvanlar için özel gereksinimleri önceden konuşun. Yakınlarınızla alternatif iletişim yollarını, mahalledeki buluşma yerini ve şehir dışından bir irtibat kişisini kararlaştırabilirsiniz. Telefon şarjı veya internet kesintisi için yazılı temel bilgileri de saklayın.
En yakın afet toplanma alanı nasıl öğrenilir?
AFAD’ın e-Devlet üzerinden sunduğu Afet ve Acil Durum Toplanma Alanları hizmetinden uygun alanı öğrenin. Sadece ekrandaki adresi kaydetmekle kalmayın; mümkünse önceden gidip görün, alternatif yürüyüş rotalarını planlayın ve aile bireyleriyle paylaşın. Toplanma alanıyla geçici barınma merkezi aynı şey değildir.
Afet ve acil durum çantasında neler olmalı?
- Kişiye ve mevsime uygun içme suyu ve bozulmayan gıdalar.
- Düzenli kullanılan ilaçlar, reçete bilgileri ve temel ilk yardım malzemeleri.
- El feneri, yedek pil, powerbank ve pilli radyo.
- Düdük, hijyen malzemeleri, maske, eldiven ve uygun kıyafet.
- Önemli belgelerin güvenli kopyaları, acil iletişim listesi ve gerekli para.
- Bebek, engelli birey veya evcil hayvana özgü malzemeler.
- Çantanın son kullanma tarihleri ve pil durumunu belirli aralıklarla kontrol etme planı.
Bunlar genel örneklerdir; evin koşullarına göre değişir. Çanta erişilebilir ve sabit bir yerde olmalıdır.
Deprem sırasında içerideyseniz ne yapmalısınız?
AFAD’ın önerdiği temel hareket Çök–Kapan–Tutundur. Güvenli konumda yere çökün, baş ve boynunuzu koruyun, sağlam bir nesneye tutunarak sarsıntı bitene kadar bekleyin. Pencere, cam ve düşebilecek eşyalardan uzak durun. Sarsıntı sürerken merdivene, asansöre veya balkona koşmayın; pencereden atlamayın. Tekerlekli sandalye kullananların tekerlekleri kilitleyip baş ve boynu koruması gibi erişilebilir uyarlamalar da planlanmalıdır.
Dışarıdaysanız veya araçtaysanız
Açık alandaysanız binalardan, direklerden, elektrik hatlarından, duvarlardan ve düşebilecek parçalardan uzaklaşın. Güvenliyse açık bir noktada çömelip başınızı koruyun. Araç kullanıyorsanız köprü, tünel, ağaç veya enerji hatları gibi riskli yerleri gözeterek güvenli biçimde kenara çekin; yolu acil araçlara kapatmayın. Yerel koşullara ve yetkililerin yönlendirmesine uyun.
Sarsıntı durduktan sonra
Önce kendinizin ve yakınlarınızın güvenliğini kontrol edin. Yangın, gaz kaçağı, keskin cam, kopmuş elektrik hattı ve yapısal hasar risklerini değerlendirin. Güvenliyse afet çantanızı alıp merdivenleri dikkatle kullanarak binayı terk edin; asansör kullanmayın. Hasarlı yapılara artçı sarsıntılar nedeniyle geri girmeyin. Toplanma alanına geçin ve resmî duyuruları izleyin.
Gaz kokusu, yangın ve yaralanma
Gaz kaçağından şüpheleniyorsanız elektrik düğmelerine, çakmak veya kıvılcım çıkarabilecek nesnelere dokunmayın. Kendinizi tehlikeye atmadan ortamdan uzaklaşın ve acil hizmetleri haberdar edin. Ciddi yaralanmalarda 112 üzerinden acil yardım isteyin. Ağır yaralıyı yangın, çökme gibi doğrudan ölümcül tehlike bulunmadıkça gelişigüzel taşımayın.
Depremden sonra iletişim ve ulaşım
Telefon şebekelerinin yoğunlaşmasını önlemek için acil olmayan haberleşmede SMS veya internet tabanlı mesajları tercih edin. Ambulans, itfaiye ve kurtarma araçlarının hareketini engellememek için gereksiz araç kullanımından kaçının. Yanlış veya doğrulanmamış deprem haberlerini sosyal medyada yaymayın.
Kısa deprem hazırlık kontrol listesi
- Binanın güvenliğini yetkin kurum ve uzmanlar üzerinden değerlendir.
- Düşebilen eşyaları sabitle.
- Her aile üyesi için afet ve iletişim planı yap.
- e-Devlet üzerinden uygun toplanma alanını öğren ve alternatif yolu belirle.
- Afet çantasını hazırla, düzenli kontrol et.
- Çök–Kapan–Tutun davranışını erişilebilir biçimde tatbik et.
- Evden çıkış yolunu ve acil servis numarası 112’yi bil.
- Hasarlı yapılara girişin tehlikeli olduğunu herkese hatırlat.
Sık sorulan sorular
Deprem anında kapı eşiğinde durmak güvenli midir? Genel öneri olarak kapı eşiğine koşmak yerine bulunduğunuz güvenli yerde Çök–Kapan–Tutun uygulanmalıdır.
Merdivenden koşarak çıkmalı mıyım? Hayır; sarsıntı sırasında merdivene koşmak tehlikelidir.
Toplanma alanını nereden bulurum? e-Devlet’teki AFAD hizmetinden sorgulayabilirsiniz.
Sonuç
Depreme hazırlığın temeli yapısal güvenlik, sabitlenmiş eşyalar, gerçekçi aile planı ve AFAD’ın doğru davranış rehberidir. Hazırlığı yalnızca çanta satın almakla sınırlamayın.
Bir yanıt yazın