Prebiyotik ve probiyotik sözcükleri sık sık birbirinin yerine kullanılır; oysa farklı kavramları anlatırlar. Prebiyotikler belirli yararlı mikroorganizmalar tarafından seçici biçimde kullanılan ve sağlık yararı sağlayan maddelerdir; probiyotikler ise yeterli miktarda alındıklarında sağlık yararı gösterilmiş canlı mikroorganizmalardır. Her lif otomatik prebiyotik değildir ve her fermente gıda da bilimsel tanıma göre probiyotik sayılmaz.
Bağırsak mikrobiyotası nedir?
Sindirim kanalında bakteri, mantar ve başka mikroorganizmalar yaşar. Bu topluluk genel olarak bağırsak mikrobiyotası olarak adlandırılır. Mikroorganizmaların görevleri ve kişinin sağlık durumuyla ilişkileri araştırılmaktadır. Ancak “her hastalık bağırsakta başlar” gibi genellemeler bilimsel olarak uygun değildir. Mikrobiyota kişiye, beslenmeye, kullanılan ilaçlara ve başka etkenlere göre değişebilir.
Prebiyotik nedir?
Prebiyotik, konakçıya sağlık yararı sağlayacak biçimde mikroorganizmalar tarafından seçici olarak kullanılan bir substrattır. İnülin ve bazı fruktooligosakkaritler iyi çalışılmış örnekler arasındadır. Bütün lifler aynı etkiyi göstermez; bazı lifler prebiyotik olmasa da sindirim ve tokluk açısından yararlı olabilir. Prebiyotiklerin etkisi kullanılan maddeye ve kişinin özelliklerine göre değişir.
Prebiyotik içeren besinler
- Soğan, sarımsak ve pırasa gibi sebzeler bazı prebiyotik lifler içerir.
- Hindiba kökü ve belirli inülin içeren gıdalar prebiyotik kaynakları arasında sayılabilir.
- Muzda, olgunluk ve hazırlanışa göre farklı lif ve nişasta bileşenleri bulunur.
- Yulaf, baklagiller ve tam tahıllar lif kaynağıdır; her birini belirli bir klinik prebiyotik etkiyle eşitlemeyin.
- Ürün ambalajındaki “prebiyotik” ifadesi miktar veya kanıt bilgisiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Probiyotik nedir?
Probiyotikler, yeterli miktarda verildiğinde sağlık yararı sağlayan canlı mikroorganizmalar olarak tanımlanır. Lactobacillus ve Bifidobacterium gibi gruplardaki belirli türler ve suşlar araştırılır. Bir probiyotik suşun belirli bir durumda işe yaraması, aynı cins içindeki bütün ürünlerin aynı etkiyi göstereceği anlamına gelmez. Suş adı, kullanılan doz, çalışma grubu ve hedeflenen sonuç önemlidir.
Hangi gıdalar probiyotik içerebilir?
Yoğurt ve kefir gibi fermente süt ürünlerinde canlı kültürler bulunabilir. Ancak bir fermente gıdanın probiyotik olarak nitelendirilebilmesi için içindeki mikroorganizma ve beklenen sağlık yararına dair uygun kanıt gereklidir. Pastörize edilmiş veya sonradan ısıl işlem uygulanmış bir ürün canlı mikroorganizma içermeyebilir. Etikette kültür ve saklama bilgilerini inceleyin.
Prebiyotik ile probiyotik arasındaki fark
Prebiyotik bir mikroorganizma değildir; mikroorganizmalar tarafından kullanılabilecek belirli bir bileşendir. Probiyotik ise canlı mikroorganizmanın kendisidir. İkisini birleştiren ürünler “sinbiyotik” olarak adlandırılabilir; ancak her ürünün etkinliği aynı değildir. Etiket ve klinik çalışma bilgisi önem taşır.
Probiyotikler her sindirim sorununa iyi gelir mi?
Hayır. NIH NCCIH, probiyotiklerin belirli durumlar için araştırıldığını, ancak bulguların suşa, doza ve sağlık problemine göre değiştiğini belirtir. İshal, kabızlık, irritabl bağırsak sendromu veya antibiyotik sonrası belirtiler farklı nedenlerle gelişebilir. Doğru tanı olmadan kendi kendine takviye kullanmak gereken tıbbi değerlendirmeyi geciktirebilir.
Takviye kullanırken güvenlik
Sağlıklı birçok yetişkinde probiyotik ürünler ciddi sorun yaratmayabilir; gaz veya sindirim yakınmaları görülebilir. Bağışıklığı baskılanmış, çok ağır hasta veya prematüre bebekler gibi yüksek riskli gruplarda canlı mikroorganizma kullanımı ciddi enfeksiyon riski oluşturabilir. Bu kişilerde doktor önerisi olmadan probiyotik takviyesi kullanılmamalıdır. Çocuklarda ve kronik hastalığı olanlarda ürün seçimi ayrıca dikkat gerektirir.
Günlük beslenmede nasıl yer verilir?
Sebzeler, baklagiller, tam tahıllar ve uygun fermente gıdalar beslenme çeşitliliğini destekleyebilir. Yeni bir lif kaynağı eklediğinizde şişkinlik yaşayabilirsiniz; miktarı kademeli artırmak ve yeterli su tüketmek yararlı olabilir. Süt alerjisi, laktoz intoleransı veya özel diyet gereksinimlerinde uygun alternatifleri değerlendirin.
Probiyotik ürün etiketinde neye bakmalı?
- Mikroorganizmanın cins, tür ve mümkünse suş kimliği.
- Canlı organizma miktarı ve son kullanma tarihine kadar garanti edilen değer.
- Saklama koşulları ve soğuk zincir gereksinimi.
- Ürünün belirli sağlık iddiasına ilişkin kanıt.
- Alerjenler, ek şekerler ve diğer içerikler.
- Kullanıcının yaşı, hastalık ve ilaç durumuyla uygunluk.
Sık sorulan sorular
Her yoğurt probiyotik midir? Canlı kültür içerebilir, ancak her ürünün klinik probiyotik etki gösterdiği varsayılamaz.
Prebiyotikler canlı mıdır? Hayır. Bunlar belirli mikroorganizmaların kullandığı maddelerdir.
Probiyotik herkes için güvenli midir? Hayır. Özellikle bağışıklığı baskılanmış ve ağır hasta kişilerde ciddi riskler olabilir.
Sonuç
Prebiyotik ve probiyotikler aynı şey değildir. Dengeli beslenme yararlı olsa da takviye veya özel ürün seçimi kanıt ve kişisel sağlık durumuyla birlikte değerlendirilmelidir.
Bir yanıt yazın