İshal, dışkının normalden daha sulu ve gevşek olması ve bağırsak hareketlerinin artmasıyla ortaya çıkan yaygın bir sindirim sistemi problemidir. Çoğu akut ishal vakası birkaç gün içinde kendiliğinden düzelir. Ancak ishal sırasında vücut önemli miktarda su ve elektrolit kaybedebilir.
Bu nedenle “ishali hemen ne keser?” sorusundan önce dikkat edilmesi gereken konu, sıvı kaybının önlenmesidir.
İshalin nedenine göre uygulanması gereken yaklaşım değişebilir. Özellikle uzun süren, kanlı dışkının eşlik ettiği veya ciddi sıvı kaybına neden olan ishal durumlarında yalnızca evde uygulanabilecek yöntemlere güvenilmemelidir.
İshal Nedir?
İshal genel olarak bir kişinin normalinden daha sık, gevşek veya sulu dışkılaması olarak tanımlanır. Günde üç veya daha fazla sulu dışkılama da yaygın kullanılan tanımlardan biridir.
İshal bazen tek başına görülürken karın ağrısı, bağırsak krampları, mide bulantısı, kusma, ateş ve halsizlik gibi belirtiler de eşlik edebilir.
Kısa süreli ishal çoğunlukla enfeksiyonlar veya tüketilen gıdalarla ilişkiliyken uzun süre devam eden ishal farklı sağlık sorunlarının belirtisi olabilir.
İshale Ne İyi Gelir?
Akut ishalde yapılabilecek en önemli şey kaybedilen sıvı ve elektrolitleri yerine koymaktır.
Su tüketimi önemlidir ancak yoğun ishalde yalnızca su yeterli olmayabilir. Eczanelerde bulunan oral rehidrasyon solüsyonları (ORS) suyla birlikte kaybedilen sodyum, potasyum ve diğer elektrolitlerin yerine konmasına yardımcı olabilir.
Bulantı varsa büyük miktarda sıvıyı bir kerede içmek yerine küçük miktarlarda ve sık aralıklarla sıvı tüketmek daha kolay tolere edilebilir.
İştah geri geldiğinde tamamen aç kalmak yerine kişinin tolere edebildiği normal beslenmeye kademeli olarak dönmesi genellikle uygundur.
İshali Ne Keser?
İshali birkaç saat içinde kesin olarak durdurabilecek tek bir yiyecek bulunmaz.
Muz, pirinç, haşlanmış patates, kızarmış ekmek, çorba veya kraker gibi sade ve kolay sindirilebilen yiyecekler bazı kişiler tarafından daha rahat tolere edilebilir. Ancak bu gıdaların ishali tedavi ettiği düşünülmemelidir.
Asıl amaç bağırsakları zorlamadan yeterli beslenmeyi sürdürmek ve sıvı kaybını karşılamaktır.
Özellikle çok yağlı, aşırı baharatlı veya kişinin bağırsaklarını rahatsız ettiğini fark ettiği yiyeceklerden belirtiler düzelene kadar uzak durmak faydalı olabilir.
İshalde Ne Yenir?
İshal sırasında iştah tamamen kaybolmadıysa hafif ve kolay tolere edilen besinler tercih edilebilir.
Muz: Potasyum içerir ve genellikle kolay tolere edilir.
Pirinç: Sade haşlanmış pirinç veya pirinç lapası mide ve bağırsakları fazla zorlamayan seçeneklerden biridir.
Haşlanmış patates: Fazla yağ ve baharat eklenmeden tüketilebilir.
Çorba: Özellikle hafif ve çok yağlı olmayan çorbalar hem sıvı hem de bir miktar tuz alınmasına yardımcı olabilir.
Yoğurt: Süt ürünlerini tolere edebilen kişiler tüketebilir. Ancak ishal sırasında geçici laktoz hassasiyeti oluşabileceği için yoğurt veya diğer süt ürünleri şikâyetleri artırıyorsa tüketilmemelidir.
Kraker ve kızarmış ekmek: Hafif öğün seçenekleri arasında değerlendirilebilir.
İştah normale döndükçe yalnızca birkaç yiyecekle beslenmek yerine normal ve dengeli beslenmeye dönmek daha uygundur.
İshalde Ne İçilir?
İshal sırasında sıvı kaybını karşılamak önceliklidir.
Su gün boyunca sık aralıklarla içilebilir. Daha fazla sıvı ve elektrolit kaybının olduğu durumlarda oral rehidrasyon solüsyonları kullanılabilir.
Hafif çorbalar da sıvı ve tuz alımına katkı sağlayabilir.
Bulantı veya kusma varsa sıvıları küçük yudumlarla ve daha sık almak daha kolay olabilir.
Özellikle çocuklarda, yaşlılarda veya yoğun ishal yaşayan kişilerde sıvı kaybı belirtileri yakından takip edilmelidir.
İshalde Ne Yenmemeli?
İshal sırasında herkese uyan tek bir yasaklı yiyecek listesi bulunmaz. Bununla birlikte bazı yiyecek ve içecekler şikâyetleri artırabilir.
Çok yağlı ve kızartılmış yiyecekler, aşırı baharatlı yemekler, çok şekerli içecekler ve bazı kişilerde süt ürünleri bağırsak hareketlerini artırabilir.
Meyve suyu ve gazlı içecekler de yüksek şeker içerikleri nedeniyle bazı kişilerde ishali kötüleştirebilir.
Kişinin tükettiği bir yiyeceğin ardından belirtiler belirgin biçimde artıyorsa, iyileşene kadar o gıdaya ara verilmesi düşünülebilir.
İshal Neden Olur?
Akut ishalin en sık nedenlerinden biri bağırsak enfeksiyonlarıdır.
Virüsler, bakteriler veya parazitler ishale neden olabilir. Halk arasında “mide üşütmesi” veya “bağırsak enfeksiyonu” olarak ifade edilen viral gastroenterit de sık rastlanan nedenlerden biridir.
Gıda zehirlenmeleri, kirli veya uygun koşullarda saklanmamış yiyeceklerin tüketilmesi de ishal yapabilir.
Bazı antibiyotikler ve magnezyum içeren ilaçlar dahil olmak üzere çeşitli ilaçların yan etkisi olarak da ishal görülebilir.
Laktoz intoleransı, bazı gıda intoleransları veya alerjiler de tekrarlayan ishalin nedenleri arasında olabilir.
Uzun süren veya sürekli tekrarlayan ishal ise çölyak hastalığı, inflamatuvar bağırsak hastalıkları ve farklı sindirim sistemi problemleriyle ilişkili olabilir.
İshalde Sıvı Kaybı Belirtileri Nelerdir?
İshalin en önemli risklerinden biri dehidrasyon, yani vücudun ihtiyaç duyduğundan fazla sıvı kaybetmesidir.
Aşırı susama, ağız kuruluğu, normalden daha az idrara çıkma, idrar renginin koyulaşması, belirgin halsizlik, baş dönmesi veya sersemlik sıvı kaybını düşündürebilir.
Bebeklerde gözyaşı olmadan ağlama, bezin uzun süre kuru kalması, ağız kuruluğu, aşırı uyku hali veya başın üst kısmındaki yumuşak bölgenin çökmesi gibi belirtiler de önemlidir.
Belirgin sıvı kaybı belirtileri varsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
İshal İlacı Kullanılır mı?
Yetişkinlerde bazı akut ishal durumlarında loperamid veya bizmut subsalisilat içeren reçetesiz ilaçlar kullanılabilir.
Ancak bu ilaçlar her ishal türü için uygun değildir.
Özellikle dışkıda kan bulunması veya ateşin eşlik etmesi durumunda ishali durdurmaya yönelik reçetesiz ilaçların doktora danışılmadan kullanılması önerilmez.
Bebeklere ve küçük çocuklara doktor önerisi olmadan ishal kesici ilaç verilmemelidir.
Kullanılan başka ilaçlar veya kronik hastalıklar varsa eczacıya veya doktora danışmak daha güvenlidir.
Probiyotikler İshale İyi Gelir mi?
Probiyotiklerin ishal üzerindeki etkileri uzun süredir araştırılmaktadır.
Ancak tüm ishal türlerinde probiyotik kullanılmasını destekleyen yeterli ve tutarlı bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
Bu nedenle probiyotikler ishalin temel tedavisi olarak görülmemelidir.
Özellikle kronik hastalığı veya bağışıklık sistemi problemi bulunan kişilerin probiyotik takviyesi kullanmadan önce sağlık profesyoneline danışması daha uygun olur.
Bebeklerde ve Çocuklarda İshal
Bebekler ve küçük çocuklar ishal nedeniyle yetişkinlerden daha hızlı sıvı kaybedebilir.
Emzirilen bebeklerde emzirmeye genellikle devam edilir. Mama ile beslenen bebeklerde ise mamayı normal hazırlanma oranından daha fazla sulandırmak doğru değildir.
Çocuklarda sıvı kaybını önlemek için uygun oral rehidrasyon solüsyonları kullanılabilir. Özellikle bebeklerde ORS kullanımı için doktor veya sağlık profesyonelinden öneri almak yararlıdır.
Çocuğun sıvı alamaması, sürekli kusması, belirgin halsizlik göstermesi veya idrar miktarının azalması durumunda tıbbi değerlendirme gerekir.
İshal Kaç Gün Sürer?
Akut ishal vakalarının büyük bölümü birkaç gün içinde düzelmeye başlar.
Viral bağırsak enfeksiyonlarında ishal birkaç gün devam edebilir ve bazı durumlarda yaklaşık bir haftaya kadar uzayabilir.
Ancak yetişkinlerde ishal iki günden uzun sürüyorsa, özellikle başka belirtiler de bulunuyorsa bir doktora danışılması uygun olur.
Çocuklarda ise daha erken değerlendirme gerekebilir.
İshal Ne Zaman Tehlikelidir?
Şu durumlarda tıbbi yardım alınması önemlidir:
- Dışkıda kan veya irin görülmesi ya da dışkının siyah ve katranımsı olması
- Şiddetli karın veya makat ağrısı bulunması
- Belirgin sıvı kaybı belirtileri ortaya çıkması
- Sıvı içilememesi veya sürekli kusma olması
- Yüksek ateş görülmesi
- Yetişkinlerde ishalin iki günden uzun sürmesi
- Bir günde altı veya daha fazla sulu dışkılama olması
- Bebek veya küçük çocuklarda ishal görülmesi ve sıvı kaybı belirtilerinin başlaması
- Hamilelik, 65 yaş üzeri olma, bağışıklık sistemi zayıflığı veya önemli kronik hastalıkların bulunması
Bu belirtilerden biri varsa yalnızca evde uygulanabilecek yöntemlerle beklemek yerine sağlık profesyoneline danışılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
İshali en hızlı ne keser?
İshali anında durduran tek bir yiyecek yoktur. Akut ishalde en önemli konu sıvı ve elektrolit kaybını yerine koymaktır. Sade ve kolay tolere edilen yiyecekler tüketilebilir.
Muz ishale iyi gelir mi?
Muz genellikle kolay sindirilen ve potasyum içeren bir besindir. İshal sırasında bazı kişiler tarafından rahat tolere edilebilir ancak tek başına ishali tedavi etmez.
Pirinç lapası ishali keser mi?
Pirinç lapası hafif ve kolay tolere edilen bir yiyecek olabilir. Fakat ishali doğrudan tedavi ettiği veya kısa sürede kesin olarak kestiği söylenemez.
Yoğurt ishale iyi gelir mi?
Yoğurt bazı kişiler tarafından rahat tolere edilebilir. Ancak ishal sonrasında geçici laktoz hassasiyeti gelişebildiği için bazı kişilerde süt ürünleri şikâyetleri artırabilir.
İshalde kahve içilir mi?
Kafein bazı kişilerde bağırsak hareketlerini artırabilir. İshal devam ederken kahve tüketimini azaltmak veya belirtiler düzelene kadar ara vermek daha rahat hissettirebilir.
İshalde su içmek yeterli mi?
Hafif vakalarda su sıvı kaybının karşılanmasına yardımcı olur. Yoğun ishalde ise elektrolit kaybı da yaşandığı için oral rehidrasyon solüsyonları gerekebilir.
İshal bulaşıcı olabilir mi?
Enfeksiyon kaynaklı ishal bulaşıcı olabilir. Tuvalet kullanımından sonra ve yemek hazırlamadan önce ellerin sabun ve suyla iyi yıkanması bulaşma riskini azaltmaya yardımcı olur.
İshal olan kişi ne zaman doktora gitmeli?
Yetişkinlerde iki günden uzun süren ishal, yüksek ateş, kanlı veya siyah dışkı, şiddetli karın ağrısı, sık kusma veya sıvı kaybı belirtileri tıbbi değerlendirme gerektirir. Bebeklerde ve küçük çocuklarda daha erken yardım alınmalıdır.
İshalden Korunmak İçin Neler Yapılabilir?
Elleri özellikle tuvaletten sonra ve yemek hazırlamadan önce sabun ve suyla yıkamak önemlidir. Yiyeceklerin uygun sıcaklıkta saklanması, et ve yumurta gibi gıdaların yeterince pişirilmesi ve güvenli olmayan su veya yiyeceklerin tüketilmemesi gıda kaynaklı enfeksiyon riskini azaltabilir.
Enfeksiyon kaynaklı ishal yaşayan kişilerin başkalarına yemek hazırlamaması ve ortak havlu kullanımından kaçınması da bulaşmayı azaltmaya yardımcı olabilir.
Sonuç
İshal çoğu zaman kısa süreli ve kendiliğinden düzelen bir durumdur. Ancak tedavide temel amaç yalnızca dışkılamayı durdurmak değil, vücudun kaybettiği sıvı ve elektrolitleri yerine koymaktır.
Su tüketmek, gerektiğinde oral rehidrasyon solüsyonlarından yararlanmak ve kişinin tolere edebildiği hafif yiyeceklerle beslenmek iyileşme dönemini daha rahat geçirmeye yardımcı olabilir.
Kanlı dışkı, yüksek ateş, şiddetli ağrı, sürekli kusma, ciddi sıvı kaybı veya uzun süren ishal varsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve doktor muayenesi veya kişiye özel tıbbi önerinin yerine geçmez.
Kaynaklar
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – Diarrhea: Treatment, Symptoms & Causes.
NHS – Diarrhoea and vomiting.


Bir yanıt yazın