Astronomlar, gezegenlerin nasıl oluştuğuna ilişkin mevcut teorileri yeniden düşündürebilecek dikkat çekici bir keşfe imza attı. Elias 2-24 b adı verilen ve yaşı 1 milyon yıldan daha az olduğu belirlenen ötegezegen, şimdiye kadar doğrulanan en genç gezegen olarak kayıtlara geçti.
Yaklaşık Jüpiter kadar kütleli olan Elias 2-24 b, henüz oluşumunu tamamlamış bir dünya değil. Gezegen, doğduğu yıldızın çevresindeki yoğun gaz ve toz diskinin içinde bulunuyor ve çevresindeki maddeleri toplamaya devam ediyor.
Keşif, bilim insanlarına bir gezegenin oluşumunun ilk dönemlerini doğrudan inceleme fırsatı sunuyor.
Elias 2-24 b yaklaşık 450 ışık yılı uzakta
Elias 2-24 b, Dünya’dan yaklaşık 450 ışık yılı uzaklıkta bulunan genç Elias 2-24 yıldızının çevresinde dönüyor.
Genç yıldızlar, oluşumlarının ilk dönemlerinde gaz, toz, buz ve kaya parçalarından meydana gelen geniş disklerle çevrili oluyor. Protoplanet diskleri adı verilen bu yapılardaki maddeler zaman içerisinde birleşerek gezegenleri oluşturuyor.
Elias 2-24 sisteminde ise astronomların uzun süredir dikkatini çeken büyük bir boşluk bulunuyordu. Bilim insanları bu boşluğun henüz oluşmakta olan bir gezegen tarafından meydana getirilmiş olabileceğinden şüpheleniyordu.
Yeni araştırma bu ihtimali doğruladı.
Eski teleskop verilerinde saklanıyordu
Keşfin dikkat çekici yönlerinden biri de Elias 2-24 b’nin tamamen yeni teleskop gözlemleriyle bulunmamış olması.
Araştırmacılar, Hawaii’de bulunan W. M. Keck Gözlemevi tarafından 2018 ve 2020 yıllarında elde edilen arşiv görüntülerini yeniden analiz etti.
Daha önce ALMA gözlemleri Elias 2-24 yıldızının çevresindeki diskte belirgin boşluklar ortaya çıkarmıştı. Avrupa Güney Gözlemevi’nin Very Large Telescope (VLT) gözlemlerinde de aynı bölgede soluk bir ışık kaynağı tespit edilmişti.
Ancak bu kaynağın gerçekten bir gezegen olup olmadığı kesin değildi.
Farklı yıllarda ve farklı teleskoplarla elde edilen görüntülerin karşılaştırılması sonucunda cismin hareketinin bir görüntü hatası veya arka plandaki bir yıldızdan ziyade Elias 2-24 sistemindeki bir gezegenle uyumlu olduğu belirlendi.
Gezegen hâlâ büyüyor
Araştırmaya göre Elias 2-24 b yaklaşık Jüpiter kütlesinde.
Ancak onu özellikle önemli yapan özelliği yaşı.
Gezegenin 1 milyon yıldan daha genç olduğu ve çevresindeki gaz ile tozdan madde toplamaya devam ettiği düşünülüyor.
Bu durum astronomların bir gezegenin doğumunun çok erken aşamalarını inceleyebilmesi açısından önem taşıyor.
Bugüne kadar keşfedilen ötegezegenlerin büyük bölümü çok daha yaşlı yıldız sistemlerinde bulunuyor. Yeni oluşan gezegenler ise çevrelerindeki yoğun gaz ve toz nedeniyle teleskoplarla doğrudan gözlemlenmesi zor cisimler arasında yer alıyor.
Mevcut gezegen oluşum modellerini neden zorluyor?
Elias 2-24 b’nin keşfi bilim insanlarının karşısına önemli bir soru çıkarıyor:
Jüpiter büyüklüğündeki bir gezegen bu kadar kısa sürede nasıl oluştu?
NASA’nın paylaştığı bilgilere göre bazı güncel modeller, Jüpiter büyüklüğündeki bir gezegenin Jüpiter’in Güneş’e uzaklığına benzer bir konumda oluşmasının yaklaşık 5 milyon yıl sürebileceğini öngörüyor.
Elias 2-24 b ise 1 milyon yıldan daha genç olmasına rağmen şimdiden yaklaşık Jüpiter kütlesine ulaşmış durumda.
Üstelik gezegen, yıldızından Dünya ile Güneş arasındaki mesafenin yaklaşık 55 katı uzaklıkta bulunuyor.
Bu nedenle Elias 2-24 b, büyük gezegenlerin nasıl ve ne kadar hızlı oluşabileceği konusunda mevcut modellerde henüz tam açıklanamayan süreçler olabileceğine işaret ediyor.
Güneş Sistemi’nin geçmişine de ışık tutabilir
Elias 2-24 b yalnızca yeni bir ötegezegen keşfi olarak değerlendirilmiyor.
Bu tür genç sistemler, bilim insanlarına Güneş Sistemi’nin milyarlarca yıl önceki oluşum döneminin nasıl görünmüş olabileceğini anlamada yardımcı olabilir.
Güneş ve gezegenler de yaklaşık 4,6 milyar yıl önce gaz ve tozdan oluşan benzer bir disk içerisinde meydana geldi.
Bu nedenle henüz oluşum aşamasındaki gezegenlerin incelenmesi, hem uzak gezegen sistemlerini hem de kendi kozmik geçmişimizi anlamak açısından önem taşıyor.
Araştırma bilimsel dergide yayımlandı
Elias 2-24 b’nin doğrulanmasını sağlayan araştırma The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlandı.
Andrea Bernardi liderliğindeki çalışmanın başlığı:
“Searching for Embedded Protoplanets with the Keck/NIRC2 Vortex Coronagraph: Confirmation of a Core-accretion Planet in the Narrow Gap of the Elias 2-24 Disk.”
Araştırmanın DOI numarası: 10.3847/2041-8213/ae9bb6
Çalışmada Keck Gözlemevi arşiv verilerinin yanı sıra ALMA ve Avrupa Güney Gözlemevi’nin VLT gözlemlerinden elde edilen önceki bulgulardan da yararlanıldı.
Kaynaklar
- NASA Science — Newfound ‘Baby’ Planet Smashes Record for Youngest Known World, 16 Eylül 2026.
- The Astrophysical Journal Letters — Andrea Bernardi ve çalışma arkadaşları, Searching for Embedded Protoplanets with the Keck/NIRC2 Vortex Coronagraph: Confirmation of a Core-accretion Planet in the Narrow Gap of the Elias 2-24 Disk, 2026.
- W. M. Keck Observatory — Elias 2-24 sistemine ilişkin Keck/NIRC2 gözlem verileri.
- ALMA / European Southern Observatory — Elias 2-24 protoplanet diski ve disk içerisindeki boşluklara ilişkin önceki gözlemler.
Bir Cevap Yazın