Çorum’daki Hattuşa kazılarında bulunan çivi yazılı bir tablet parçasının, Hititler ile Mısır arasında yapılan Kadeş Barış Antlaşması’nın Akadça nüshalarından birine ait olduğu belirlendi. Yaklaşık bir yıl süren incelemeler, 3.200 yıllık diplomasi tarihine yeni ayrıntılar ekledi.
Çorum’un Boğazkale ilçesinde bulunan Hattuşa Ören Yeri, Hitit tarihine ilişkin önemli bir keşfe daha ev sahipliği yaptı.
Hattuşa’nın Büyükkale bölgesindeki kazılarda ortaya çıkarılan çivi yazılı tablet parçasının, yapılan bilimsel incelemeler sonucunda Kadeş Barış Antlaşması’nın Akadça nüshalarından birine ait olduğu tespit edildi.
Yaklaşık bir yıl boyunca incelenen tablette, Hitit ve Mısır ülkeleri arasında kaçan kişilerin durumuna ilişkin hükümler ile bazı kişilerin evlerinin tahrip edilmemesine yönelik ifadeler bulunması dikkat çekti.
Tablet Büyükkale’de Ortaya Çıkarıldı
Tablet parçası, Hitit İmparatorluğu’nun başkenti Hattuşa’daki Büyükkale bölgesinde yürütülen kazılar sırasında bulundu.
Buluntunun Büyükkale’deki “E Yapısı” yakınlarında ortaya çıkarıldığı ve yalnızca bir yüzünün korunabildiği belirtildi.
Çivi yazılı metnin hangi belgeye ait olduğunun belirlenebilmesi için yaklaşık bir yıl süren ayrıntılı çalışmalar gerçekleştirildi.
Araştırmalar sonunda tabletteki ifadelerin, Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında yapılan Kadeş Barış Antlaşması’nın bilinen metniyle örtüştüğü anlaşıldı.
Tablette Kaçan Kişilerle İlgili Maddeler Yer Alıyor
Yeni bulunan tablet parçasındaki satırların, antlaşmanın bilinen metninin yaklaşık 12 ile 20. maddeleri arasındaki bölümleriyle ilişkili olduğu bildirildi.
Metinde Mısır’dan Hitit ülkesine veya Hitit ülkesinden Mısır’a kaçan kişilerin durumuna ilişkin karşılıklı yükümlülükler ele alınıyor.
Tablet üzerinde ayrıca bazı kişilerin evlerinin tahrip edilmemesine yönelik ifadelerin bulunması da araştırmacıların dikkat çektiği ayrıntılar arasında yer alıyor.
Ancak bu hükümleri günümüzdeki mülteci hukuku veya modern sığınma hakkıyla doğrudan eş tutmak doğru değil. Metin, yaklaşık 3.200 yıl önce iki hükümdarlık arasındaki siyasi ve diplomatik ilişkileri düzenleyen kuralların bir parçasıydı.
Kadeş Barış Antlaşması Nasıl Ortaya Çıktı?
Kadeş Antlaşması’nın geçmişi, Hititler ile Mısır arasındaki uzun süren güç mücadelesine dayanıyor.
MÖ 1274 civarında Hitit Kralı II. Muvatalli ile Mısır Firavunu II. Ramses yönetimindeki ordular Kadeş yakınlarında karşı karşıya geldi.
Tarihe Kadeş Savaşı olarak geçen büyük çatışmanın ardından iki devlet arasındaki mücadele hemen sona ermedi.
Yıllar sonra Hitit tahtına III. Hattuşili’nin geçmesiyle birlikte iki büyük güç arasındaki ilişkiler diplomasi yoluyla yeniden düzenlendi.
III. Hattuşili ile II. Ramses arasında yapılan Kadeş Barış Antlaşması, iki ülke arasındaki düşmanlığın sona erdirilmesini ve karşılıklı ilişkilerin belirli kurallara bağlanmasını amaçlıyordu.
Antlaşmanın Orijinalleri Günümüze Ulaşmadı
Kadeş Antlaşması’nın diplomatik orijinallerinin gümüş tabletler üzerine yazıldığı kabul ediliyor.
Ancak söz konusu gümüş tabletler günümüze ulaşmadı.
Antlaşmanın içeriği farklı kopyalar sayesinde günümüze kadar gelebildi.
Mısır’daki metinler tapınak duvarlarına hiyerogliflerle işlenirken, Hitit başkenti Hattuşa’daki nüshalar dönemin diplomasi dili olarak kullanılan Akadça ile kil tabletler üzerine yazıldı.
Hattuşa’da Kadeş Antlaşması’na ait ilk tablet parçaları 20. yüzyılın başlarında yapılan kazılarda ortaya çıkarılmıştı.
Yeni keşif ise bilinen metnin başka bir parçasının daha gün yüzüne çıkarılması açısından önem taşıyor.
Küçük Bir Tablet Parçası Neden Önemli?
Arkeolojik çalışmalarda küçük bir çivi yazılı tablet parçası bile daha önce eksik kalan bir metnin anlaşılmasına önemli katkı sağlayabiliyor.
Hattuşa’da bulunan yeni parça da Kadeş Barış Antlaşması’nın kil tablet nüshalarının daha ayrıntılı biçimde incelenmesine yardımcı olabilir.
Özellikle kaçan kişilere ilişkin hükümler ile evlerin tahrip edilmemesine yönelik ifadelerin korunmuş olması, antlaşmanın yalnızca savaşın sona erdirilmesini değil, iki devlet arasındaki farklı sorunların çözümünü de düzenlediğini gösteriyor.
Tabletin bazı bölümleri kırık olduğu için metnin tamamı günümüze ulaşmış değil.
Kazı çalışmalarında antlaşmaya ait başka parçaların bulunması halinde, bugün eksik olan bazı satırların tamamlanması mümkün olabilir.
Hattuşa Binlerce Tablete Ev Sahipliği Yapıyor
Bugünkü Çorum sınırları içinde yer alan Hattuşa, Hitit İmparatorluğu’nun siyasi ve idari merkeziydi.
Kentte yürütülen kazılarda bugüne kadar binlerce çivi yazılı tablet ve tablet parçası ortaya çıkarıldı.
Bu belgeler sayesinde Hititlerin devlet yönetimi, hukuk sistemi, dini yaşamı ve diğer ülkelerle kurduğu diplomatik ilişkiler hakkında önemli bilgiler elde edildi.
Yeni Kadeş tabletinin de Hitit kraliyet merkezinin bulunduğu Büyükkale’de ortaya çıkarılması, bölgenin antik çağın en önemli yazılı arşivlerinden biri olduğunu bir kez daha gösterdi.
3.200 Yıllık Diplomasi Tarihine Yeni Bir Parça
Hattuşa’daki keşif, bilinmeyen yeni bir barış antlaşmasının ortaya çıkarılması anlamına gelmiyor.
Keşfin önemi, yaklaşık 3.200 yıl önce hazırlanmış Kadeş Barış Antlaşması’nın günümüze ulaşan kil tablet nüshalarına yeni bir parçanın eklenmiş olması.
Yaklaşık bir yıl süren çalışmaların ardından kimliği belirlenen tablet parçası, Hitit ve Mısır arasındaki diplomatik ilişkilerin daha ayrıntılı anlaşılmasına katkı sağlayacak.
Hattuşa’daki kazıların devam etmesiyle birlikte Kadeş Antlaşması’na ait başka parçaların da ortaya çıkarılması ihtimali bulunuyor.
Kaynaklar
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı – “Barışın Binlerce Yıllık İzi Hattuşa’da Gün Yüzüne Çıktı”, 21 Eylül 2026. Hattuşa Büyükkale’de bulunan tablet parçasının Kadeş Barış Antlaşması’nın Akadça nüshalarından birine ait olduğunun belirlenmesine ilişkin resmi açıklama.
- Anadolu Ajansı – “Hattuşa’da bulunan çivi yazılı tablet parçasının Kadeş Barış Antlaşması’nın nüshalarından olduğu belirlendi”, Eylül 2026. Tablet parçasının bulunduğu alan, yaklaşık bir yıl süren inceleme süreci ve metindeki maddelere ilişkin ayrıntılar.
- Euronews Türkçe – Hattuşa’da ortaya çıkarılan Kadeş Barış Antlaşması parçalarına ilişkin haber, Eylül 2026. Antlaşmanın tarihsel arka planı, Hitit–Mısır ilişkileri ve yeni bulunan parçanın içeriğine ilişkin bilgiler.
- Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü / Hattuşa bilgileri – Hattuşa’nın Hitit başkenti olarak tarihsel önemi, Kadeş Savaşı ve Kadeş Barış Antlaşması’na ilişkin arka plan bilgileri.
Bir Cevap Yazın