Burdur’daki Kibyra Antik Kenti’nde bulunan yaklaşık 1.800 yıllık yazıtlı taş, Roma döneminde insanların geleceklerine ilişkin sorulara nasıl yanıt aradığını gözler önüne seriyor. Dört yüzü Eski Yunanca yazılarla kaplı anıtta, beş hayvan aşık kemiği atılarak yorumlanan 56 farklı kehanet yer alıyor.
Kehanet taşı nerede ve ne zaman bulundu?
Kireçtaşı anıt, Kibyra agorasının üçüncü terasında 2024 yılındaki kazılarda ortaya çıkarıldı. 13 Ekim 2026’da gündeme gelen akademik inceleme, anıtın MS 2. veya 3. yüzyıla ait olduğunu belirtiyor. Günümüze ulaşan taş yaklaşık 1,24 metre yüksekliğinde. Dolayısıyla yeni olan kazının kendisi değil, buluntunun bilimsel değerlendirmesinin haberleştirilmesi.
Antik çağda aşık kemiğiyle nasıl fal bakılıyordu?
Bu yönteme astragalomansi deniliyor. Koyun, keçi veya dana gibi hayvanların ayak eklemlerinden elde edilen beş küçük kemik birlikte atılıyordu. Her kemiğin dört yüzü 1, 3, 4 veya 6 değerlerinden biriyle ilişkilendiriliyordu. Ortaya çıkan sayı düzeni, taş üzerindeki 56 kehanetten biriyle eşleştiriliyordu.
Örneğin beş kemiğin de bir değerini göstermesi, Olymposlu Zeus ile ilişkilendirilen olumlu bir yoruma karşılık geliyordu. Başka kombinasyonlar yolculuğu ertelemeyi öğütleyebiliyor, hastalıktan iyileşme veya ticarette başarı gibi konulara değinebiliyordu. Bu ifadeler tarihî inançları yansıtıyor; geleceği gerçekten öngördüklerinin bilimsel kanıtı değil.
İnsanlar neden bu taşa başvuruyordu?
Roma dönemi Anadolu’sunda belirsizlik karşısında ilahi rehberlik aramak gündelik hayatın parçasıydı. Yolculuk, ticaret, hastalık ve uzaktaki yakınların dönüşü gibi kişisel meseleler, taşta karşılık bulan sorular arasındaydı. Metinlerin bir bölümü şiirsel Eski Yunanca dizelerle yazılmıştı.
Hermes ile bağlantısı ne?
Anıtın üst bölümündeki adak yazısı, varlıklı bir bağışçının kehanet düzenlemesi ile Hermes heykelini finanse ettiğine işaret ediyor. Antik Yunan dünyasında Hermes yolculuk, ticaret ve haberleşmeyle ilişkilendiriliyordu. Araştırmacılara göre anıtın kamusal bir alanda ziyaretçiler tarafından kullanılmış olması mümkün.
Keşif neden önemli?
Termessos, Kremna, Sagalassos ve Perge gibi Anadolu kentlerinden benzer kehanet yazıtları biliniyor. Kibyra örneğinin ayırt edici yönü, kehanetleri bulmaya yarayan sayısal atış talimatlarını da koruması. Böylece araştırmacılar yalnızca inanç metinlerini değil, sistemin nasıl işlediğini de karşılaştırabiliyor.
Taş, sonraki yüzyıllarda agoradaki bir şapelin kuzey duvarında yeniden yapı malzemesi olarak kullanılmış. Bu ikinci kullanım da Kibyra’nın yüzyıllar içindeki dönüşümüne ışık tutuyor.
Kaynakça
Şenkal Kileci, Nihal Tüner Önen ve Şükrü Özüdoğru (2026), “A New Astragalos Oracle Text from Kibyra: A Comparative Study with Southern Asia Minor Parallels”, Gephyra, 31, 257–294. DOI: 10.37095/gephyra.2002699.
Arkeonews, 13 Ekim 2026, Leman Altuntaş, “Ancient Fortune-Telling Instructions Found on 1,800-Year-Old Stone Oracle Monument in Türkiye’s Kibyra”.
Bir yanıt yazın